تازه های نشر 99
تازه های نشر 99
تازه های نشر 99
تازه های نشر 99
فراخوانی مقاله و اولویت های پژوهشی
فراخوانی مقاله و اولویت های پژوهشی
سخن موسس فقید
سخن موسس فقید
اصول صدر (جلد چهارم)



اصول صدر

ترجمه، شرح و تحقيق کتاب بحوث في علم الاصول

جلد چهارم








مقدّمه مقرّر

الحمد لله‌ ربّ العالمين والصلاة والسلام على خير خلقه وأشرف بريّته محمّد وآله الطاهرين.

سپاس از آن پرودگار جهانيان است و درود و سلام بر بهترين و شريف‌ترين آفريده اومحمّد و دودمان پاكيزه او.

آنچه در پيش روست، جلد چهارم از كتاب ما (بحوث فى علم الاُصول) است كه بخش نخست از مباحث ادلّه عقلى را در بر دارد و شامل مباحث قطع و ظن (امارات) است. ما اين مباحث را از درس‌هاى آقا و استاد شهيد خود، آية الله‌ العظمى سيّد صدر قدس‌سره در دوره دوم اصول ايشان استفاده كرده‌ايم. امتياز اين دوره بر دوره نخست، در بهتر شدن ساختار و پيرايش آن [از زوائد] است و ما آن را به دانشمندان جستجوگر و پژوهشگر تقديم مى‌كنيم، به اين اميد كه مولاى توانا، سيّد شهيد ما كه رضوان خدا بر او باد را غرق در رحمت گسترده خود سازد؛ چراكه وى موفّق شد اركان اين مدرسه اصولى درخشان را كه به حق، نمايانگر فكر اصولى هوشمندانه در عصر كنونى است در مبانى و روش‌ها و انديشه‌هايش پايه‌ريزى كند. خداوند به او پاداش دهد و سلام بر او در روزى كه زاده شد و روزى كه برپا و تأسيس نمود و روزى كه به شهادت رسيد و روزى كه زنده و مبعوث خواهد شد!

«وَمَا تَوْفِيقِى إِلاَّ بِالله‌ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْهِ اُنِيبُ».

سيّد محمود هاشمى شاهرودى
ربيع الأوّل 1406ق





فهرست مطالب

جزء دوم: مباحث حُجج و اصول عمليّه / 5

مبحث اوّل: حـجـح و امـارات

مقدّمه مقرّر7
درآمد: تقسيم حجج و اصول عمليّه9
گفتار اوّل: درباره مقسم13
مطلب اوّل: شمول مقسم بر غير بالغ13
مطلب دوم: عدم اختصاص مقسم به مجتهد16
مقام اوّل: مقتضاى قاعده16
مقام دوم: اختصاص يا عدم اختصاص خطاب‏هاى شرعى به مجتهد17
گفتار دوم: اقسام مكلّف هنگام التفات به حكم شرعى35
اخذ حكم واقعى در مقسم37
مقام اثبات37
مقام ثبوت37
بخش اوّل: گفتارهاى مربوط به قطع و احكام آن43
گفتار اوّل: حجّيت قطع47
مطلب اوّل: اثبات حجّيت به معناى تعذير و تنجيز47
مطلب دوم: نقد استدلال اصوليان براى اثباتحجّيت قطع48
انواع مولويت و حقّ اطاعت49
گستره مولويت51
تفاوت ميان قطع و مرتبه‏هاى ديگر احتمال52
امكان جعل حكم بر خلاف حكم مقطوعٌ به53
گفتار دوم: تجـرّى59
مطلب اوّل: قبح تجرّى61
ديدگاه‏ه61
مسئله حسن و قبح عقلى67
كلمات اصحاب براى اثبات عدم قبح تجرّى82
مطلب دوم: استحقاق عقاب در تجرّى88
مطلب سوم: حرمت تجرّى92
يك. تمسّك به اطلاقات اوّلى92
نقد تمسّك به اطلاقات اوّلى93
دو. تمسّك به قاعده ملازمه96
سه. تمسّك به اجماع106
چهار. تمسّك به اخبار107
مطلب چهارم: تنبيهات109
گفتار سوم: اقسام قطع و موارد جانشينى اماره براى آن115
مطلب اوّل: تقسيمات قطع موضوعى115
بررسى تقسيم شيخ انصارى116
بررسى تقسيم صاحب كفايه119
مطلب دوم: جانشينى اماره به جاى قطع طريقى122
مطلب سوم: جانشينى امارات به جاى قطع موضوعى طريقى131
برهان استحاله132
پاسخ محقّق نائينى به برهان استحاله137
پاسخ محقّقخراسانى به برهان استحاله در حاشيه رسائل141
سخن محّقق خراسانى در كفايه142
نقد كلام محقّق خراسانى در كفايه151
نقد سخن محقّق خراسانى در حاشيه156
نتيجه‏گيرى158
مطلب چهارم: جانشينى اماره براى قطع موضوعى صفتى159
مطلب پنجم: يادآورى‏ه160
گفتار چهارم: اخذ «علم به حكم» در موضوع حكم165
مطلب اوّل: بررسى قسم‏هاى اوّل، دوم و سوم165
مطلب دوم: بررسى قسم چهارم168
مقام اوّل: قطع به حكم، شرط ثبوت حكم باشد168
مقام دوم: اخذ «عدم علم به حكم» در موضوع آن183
گفتار پنجم: وجوب موافقت التزامى187
مطلب اوّل: تصوير مانعيت وجوب التزام براى اصول عمليّه188
مطلب دوم: آيا مانعيت به بيان سوم وجود دارد؟189
مطلب سوم: اثبات وجوب التزام از نظر فقهى194
گفتار ششم: حجّيت دليل عقلى195
مطلب اوّل: قصور دليل عقلى از جهت مضيّق بودن عالم جعل198
مطلب دوم: قصور دليل عقلى از جهت كاشفيّت204
يك. مدركات عقل نظرى205
دو. مدركات عقل عملى218
مطلب سوم: قصور دليل عقلى از جهت منجّزيت و معذّريت224
فرع اوّل: علم اجمالى به جنابت خود يا ديگرى227
فرع دوم: اختلاف در هبه يا بيع بودن معامله230
فرع سوم: اقرار به بدهى ميان دو نفر231
فرع چهارم: اختلاف در تعيين مبيع يا ثمن232
فرع پنجم: ضايع شدن يك درهم از ميان سه درهم235
گفتار هفتم: منجّزيت علم اجمالى237
مطلب اوّل: حرمت مخالفت قطعى238
ديدگاه مدرسه محقّق نائينى242
ديدگاه محقّق خراسانى244
ديدگاه محقّق عراقى245
مطلب دوم: وجوب موافقت قطعى246
اصل منجّزيت247
حقيقت علم اجمالى248
بررسى ديدگاه سوم258
بررسى ديدگاه دوم261
بررسى ديدگاه اوّل263
منجّزيت علم اجمالى به گونه اقتضاست يا علّيت؟266
گفتار هشتم: امتثال اجمالى277
تنبيهات286
بخش دوم: گفتارهاى مربوط به «ظن»291
گفتار اوّل: مقدّمه‏اى درباره امكان تعبّد به ظن293
مطلب اوّل: ذاتى بودن حجّيت ظن293
جهت اوّل: ذاتى نبودن منجّزيت ظن294
جهت دوم: ذاتى نبودن معذّريت ظن296
مطلب دوم: ممتنع نبودن حجّيت ظن298
بررسى كلمات شيخ انصارى300
يك. دفع شبهه تضاد و نقض غرض306
بررسى جمع برگزيده بنا بر سببيت333
دو. دفع شبهه تفويت مصلحت342
تعليق ما بر پاسخ اوّل343
تعليق ما بر پاسخ دوم349
مطلب سوم: حكم شك در حجّيت ظن351
وجه اوّل: همسان بودن شكّ در حجّيت با عدم حجّيت351
وجه دوم: ادلّه نهى كننده از غير علم357
وجه سوم: ادلّه حرمت تشريع361
وجه چهارم: استصحاب عدم حجّيت364
گفتار دوم: حـجّـيت سيره371
مقدّمه371
مطلب اوّل: اقسام سيره عقلايى372
قسم اوّل: سيره موضوع‏ساز372
قسم دوم: سيره ظهورساز374
قسم سوم: سيره حكم‏ساز375
مطلب دوم: سيره متشرّعى و شيوه استدلال به آن378
روش‏هاى اثبات هم‏زمانى سيره با معصوم عليه‏السلام378
شيوه كشف موافقت شارع با سيره383
ملاك كاشفيّت سيره متشرّعه از امضاى شارع383
ملاك كاشفيت سيره عقلايى از امضاى شارع384
مطلب سوم: مقدار حكمى كه با سيره متشرّعه اثبات مى‏شود387
مطلب چهارم: مقدار مفاد امضاى سيره عقلايى388
مطلب پنجم: تفاوت‏هاى سيره متشرّعى و سيره عقلايى389
گفتار سوم: حجّيت ظهور393
مطلب اوّل: اصل حجّيت ظهور393
استدلال به سيره متشرّعى393
استدلال به سيره عقلايى394
مقايسه سيره عقلايى با سيره متشرّعى401
ضعف‏هاى سيره متشرّعى401
ضعف‏هاى سيره عقلايى403
برترى سيره متشرّعى از سيره عقلايى417
مطلب دوم: تشخيص موضوع اصالة الظهور418
مطلب سوم: رابطه اصل ظهور با ساير اصول لفظى424
مطلب چهارم: تفصيل در حجّيت ظهور428
وجه اوّل: تمسّك به آيات ناهى433
وجه دوم: تمسّك به روايات ناهى446
روايات دلالت كننده بر حجّيت ظواهر قرآن451
بررسى اصل انعقاد ظهور در قرآن453
مطلب پنجم: ظهور ذاتى و ظهور موضوعى455
مطلب ششم: حجّيت قول لغوى462
حجّيت قول لغوى براى اثبات موارد استعمال462
حجّيت قول لغوى براى تعيين معناى حقيقى465
مطلب هفتم: اثبات ظهور از راه استدلال و برهان468
گفتار چهارم: حجّيت اجماع475
مطلب اوّل: اجماع محصَّل475
ضعف‏هاى كاشفيت اجماع481
بررسى تطبيقى كاشفيت اجماع485
حلّ اشكال‏هاى حجّيت اجماع487
مطلب دوم: اجماع مركّب491
مطلب سوم: اجماع منقول492
گفتار پنجم: حجّيت شهرت499
گفتار ششم: حجّيت خبر507
يك. خبر متواتر508
اقسام تواتر519
دو. خبر واحد525
مطلب اوّل: حجّيت خبر واحد525
مقام اوّل: ادلّه عدم حجّيت خبر واحد525
الف) استدلال به آيات قرآن كريم525
ب) استدلال به سنّت528
ج) استدلال به اجماع532
مقام دوم: ادلّه حجّيت خبر واحد533
الف) استدلال به آيات قرآن كريم533
يك. آيه نب533
حجّيت اخبار با واسطه564
دو. آيه نفر582
سخن اوّل584
سخن دوم587
سخن سوم590
سه. آيه كتمان593
چهار. آيه ذكر595
ب) استدلال به سنّت597
ج) استدلال به اجماع و سيره612
شيوه اوّل: استدلال به سيره عقلايى613
شيوه دوم: استدلال به سيره متشرّعه614
اشكالى معروف درباره استدلال به سيره615
د) استدلال عقلى635
خلاصه و نتيجه‏گيرى659
مطلب دوم: مشخّص كردن گستره حجّيت662
گفتار هفتم: دليل انسداد و حجّيت ظنّ مطلق667
مطلب اوّل: مقدّمات دليل انسداد از نگاه محقّق خراسانى 667
مطلب دوم: كشف و حكومت669
مطلب سوم: بررسى مقدّمات انسداد673
مقدّمه اوّل: علم اجمالى به وجود تكاليف673
مقدّمه دوم: انسداد باب علم و علمى675
مقدّمه سوم: عدم جواز اهمال تكاليف676
مقدّمه چهارم: عدم وجوب احتياط686
مقدّمه پنجم: قبح ترجيح موهوم بر مظنون696
نتيجه‏گيرى700
فهرست منابع و مآخذ705
فهرست مطالب711